De kans is groot dat je van jezelf vindt dat je een goede luisteraar bent. Want net zoals een overgrote meerderheid van zichzelf vindt dat hij een goede chauffeur is, vindt ook het overgrote deel van de volwassenen dat ze goede luisteraars zijn. We vinden goed luisteren belangrijk omdat we het fijn om gehoord en gezien te worden. Er ontstaat verbinding. De meeste mensen hebben geleerd dat goed luisteren neer komt op stil zijn, bemoedigend knikken en af en toe wat herhalen. Voor mij als ADHD-er een vrijwel onmogelijke opgave. Gelukkig blijkt dat niet helemaal juist te zijn…

Goed luisteren, Hans!

Als ADHD-er heb ik altijd een haat-liefde verhouding gehad met luisteren. Hoe vaak kreeg ik niet te horen: ‘leer nou eens goed luisteren Hans!” Terwijl ik eigenlijk juist niets liever wil dan echt horen wat jij tegen me wilt zeggen. Maar na een paar zinnen komt de associatie-machine in mijn hoofd op stoom en begint de ideeën-fabriek te draaien. Iedereen die mij kent weet dat ik het niet kan laten suggesties te doen en ideeën te spuien. Ik was er dan ook lange tijd van overtuigd een slechte luisteraar te zijn. Dus volgde ik trainingen, las boeken en blogs en deed vreselijk mijn best te luisteren zoals me geleerd werd.

Wat leerde ik meestal over goed luisteren?

Goed luisteren betekent het doen of laten van drie dingen:
1. Stil zijn als de ander praat, alleen goed luisteren;
2. Laten weten dat je luistert door middel van non-verbale signalen als knikken en hummen;
3. In staat zijn om te herhalen wat de ander heeft gezegd. (Dus als ik het goed bergijp, zeg je dat…);

Maar in een gesprek alleen stil zijn, knikken en hummen en af en toe herhalen wat mijn gesprekspartner me zojuist vertelde, is voor mij als ADHD-er een onmogelijke opgave. Ik vind het bovendien ook niet leuk! Ik wil bijdragen! Ik wil helpen! Zeker als ik kennis of ervaring heb van het onderwerp. Ik wil daarom ook inhoudelijke vragen stellen, suggesties doen én ideeën opperen. Gelukkig laat wetenschappelijk onderzoek zien dat goed luistergedrag juist ook die kenmerken omvat.

Het onderzoek van Zenger en Folkman

Bij een groep van 3.492 deelnemers aan een ontwikkelingsprogramma bedoeld om managers te helpen betere coaches te worden, werd het luistergedrag geanalyseerd. Als onderdeel van dit programma werden hun coachingsvaardigheden beoordeeld door anderen in 360-graden beoordelingen. Degenen die werden gezien als de meest effectieve luisteraars (de top 5%) werden geïdentificeerd. Vervolgens werd deze groep van beste luisteraars vergeleken met het gemiddelde van alle andere personen in de dataset. De 20 variabelen die het grootste significante verschil lieten zien tussen de twee groepen werden onderscheiden. Met die resultaten in de hand werden de belangrijkste verschillen tussen zeer goede en gemiddelde luisteraars bepaald en werd geanalyseerd welke kenmerken hun collega’s identificeerden als het gedrag dat iemand tot een uitstekende luisteraar maakt.

Bron: Harvard Business Review, “What great listeners actually do” by Jack Zenger and Joseph Folkman.

Uit dit onderzoek van Zenger en Folkman blijkt dat goede luisteraars:

1. Goede luisteraars zorgen voor wederzijds vertrouwen en respect

De beste luisteraars maken van een gesprek een fijne en vooral positieve ervaring voor de andere partij. Goede luisteraars zorgen voor wederzijds vertrouwen en respect naar elkaar. Ze maken het mogelijk om allerlei onderwerpen vrij met elkaar te bespreken. En dit bereik je niet door stil te blijven!

2. Goede luisteraars stellen relevante inhoudelijke vragen

Het blijkt dat de beste luisteraars juist degenen zijn die af en toe vragen stellen. Stil zitten en knikken is zeker geen bewijs dat iemand luistert. Het stellen van een goede vraag vertelt de spreker dat de luisteraar niet alleen gehoord heeft wat er is gezegd, maar ook dat ze het goed genoeg hebben begrepen om aanvullende informatie te willen.

3. Goede luisteraars voeren een coöperatief gesprek

De beste gesprekken zijn die waarin geen competitie wordt ervaren. De gesprekspartners kunnen het met elkaar oneens zijn en tegengestelde argumenten aandragen, maar niemand hoeft zich aangevallen te voelen. De beste luisteraar heeft niet als doel discussie te winnen maar wil graag informatie uitwisselen, elkaar op weg te helpen.

4. Goede luisteraars doen suggesties!

Uit het onderzoek blijkt dat de beste luisteraars juist wél suggesties doen. Dit is eigenlijk best opvallend. Want hoe vaak horen we niet ‘hij luisterde helemaal niet, maar sprong er direct in om het probleem op te lossen’. Blijkbaar is het geven van suggesties an-sich niet het probleem. Wellicht is de manier waarop iets gezegd wordt belangrijker. Iemand die het hele gesprek stil is en aan het eind ‘even’ een suggestie doet wordt niet zo gewaardeerd.

Het zou natuurlijk ook kunnen dat we eerder suggesties accepteren van mensen die we al goede luisteraars vinden. Besteed in een gesprek daarom eerst voldoende aandacht aan de eerder genoemde aspecten voordat je met suggesties komt!

Anders dan vaak gedacht omvat goed luisteren dus veel meer dan slechts stil zijn, bemoedigend knikken en af en toe samenvatten. Goed luisteren betekent een veilige omgeving creëren, vanuit interesse inhoudelijke vragen stellen, een gelijkwaardig gesprek voeren én dus ook suggesties en ideeën inbrengen. Met deze nieuwe inzichten weet ik nu dat het inzetten van mijn kennis, ervaring en creativiteit me niet per definitie tot een slecht luisteraar maakt. Integendeel! Ik ga daarom met hernieuwde energie mijn best doen om nog beter naar jou te luisteren. Beloofd!

Focus op je talent!

Ik heb ADHD. Toch heb ik een succesvol bedrijf opgebouwd en weer verkocht. Ik heb een vrijstaand huis, een Audi, (had) een boot en kan op vakantie wanneer ik wil. Ik ben met het mooiste meisje van de klas getrouwd, heb drie prachtige zoons en kan heerlijk genieten van familie en vrienden en zij van mij. En ook nu als business mentor-coach ben ik opnieuw succesvol. Hoe dat kan? Omdat ik me niet focus op de beperkingen maar op de talenten van mijn ADHD. Ik ben ervan overtuigd dat mijn tomeloze energie, creativiteit, probleemoplossend vermogen, sterke intuïtie, vindingrijkheid, empathisch vermogen en humor de kern vormen van mijn succes.

Begrijp me goed; ik heb helemaal niks tegen therapie of pillen. Ik gebruik zelf ook methylfenidaat voor die gelegenheden waar de tsunami van prikkels en de niet aflatende stroom van gedachten en ideeën in mijn hoofd goed functioneren in de weg staan. Maar om echt succesvol te zijn moet je je talenten gebruiken en ontwikkelen. Olympisch gouden hockey coach Mark Lammers zei: als je traint op je zwakke plekken wordt je maximaal een acht. Door te trainen op je talenten wordt je een tien. En alleen met tienen win je Olympisch goud!